Tek Tek Dağları Milli Parkı
TEK TEK DAĞLARI MİLLİ PARKI
Tek Tek Dağları’nın 19.335 ha’lık bölümü 21.06.2007 tarih ve 26559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2007/12238 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Tek Tek Dağları Milli Parkı olarak ilan edilmiştir.
Tek Tek Dağları Milli Parkı 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ve Milli Parklar Yönetmeliği kapsamında Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yönetilmektedir. Milli Parkın idari sorumluluğu;
2007-2011 tarihleri arasında Çevre ve Orman Bakanlığı (DKMPGM) 15. Bölge Müdürlüğü, 2011- 2015 tarihleri arasında ise Orman ve Su İşleri Bakanlığı (DKMPGM) 15. Bölge Müdürlüğü’nde iken 2015/8280 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Orman ve Su İşleri Bakanlığı taşra teşkilatında yapılan değişikle 2015 yılında Orman ve Su İşleri Bakanlığı (DKMPGM) 3. Bölge Müdürlüğü’ne verilmiştir.
10 Temmuz 2018 Tarihli ve 30474 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı 1 No’lu Kararnamesi ile Bakanlıklar yeniden yapılandırılmış, Tarım ve Orman Bakanlığı kurulmuştur. Bu kararnameye göre de 2018 yılından günümüze Tek Tek Dağları Milli Parkı’nın idari sorumluluğu Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne aittir. Milli Parka ilişkin her türlü iş ve işlemler Tarım ve Orman Bakanlığı (DKMPGM) 3. Bölge Müdürlüğü (Şanlıurfa) tarafından yürütülmektedir.
Milli Park içinde hazine arazileri, tapulama dışı araziler ve özel mülkiyet alanları bulunmaktadır. Hazine arazileri de öncelikli olarak DKMPGM olmak üzere, Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü sorumluluğundadır. Milli Park içinde bulunan yerleşimler ise Haliliye, Eyyübiye ve Harran belediyeleri sorumluluk alanına girmektedir.
Milli Park’ta Büyük Senemmağara Mezrası’nda (22.02.2007 tarihli 295 sayılı karar ile), Keçili Tepe ve Karahantepe’de (22.02.2007 tarihli 296 sayılı karar ile), Yağmurlu (Soğmatar) (16.09.1987 tarihli 3600 sayılı karar ile) ve Şuayipşehri Köylerinde (12.11.1994 tarih ve 1558 sayılı karar ile) 1. Derece Arkeolojik Sit Alanları bulunmaktadır. Sit alanları Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sorumluluğu altındadır. (Şanlıurfa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, 2021).
MP Şefliğinin sahada idari binası bulunmamaktadır. Tek Tek Dağları MP’na ilişkin iş ve işlemler 3. Bölge Müdürlüğü Şanlıurfa’daki merkez binasından yürütülmektedir. Yine şefliğin ihtiyacı olan araç havuz sistemi ile Bölge Müdürlüğünden karşılanmaktadır. Alanda Rüstem Deresi vadisi girişinde idare tarafından işletilen Ziyaretçi ve Tanıtım Merkezi bulunmaktadır.
ULAŞIM:
Tek Tek Dağları Milli Parkı’na, Şanlıurfa-Mardin Devlet Karayolu üzerinde bulunan Çamlıdere Bucağı’ndan, yaklaşık 12 km sonra Güneye dönülerek, Tepedibi köyü üzerinden ulaşılmaktadır. Milli Park içi ulaşım ise Milli Park çevresinde ve içinde yer alan yerleşim alanları arasındaki bağlantı yollar ile sağlanmaktadır. Ana karayolu ulaşım güzergâhında Şanlıurfa il Merkezi ile Milli Park arası yaklaşık 42 km’dir. Milli Parka Şanlıurfa GAP Havalimanından ulaşım sağlanabilmektedir. Havalimanı ile Şanlıurfa kent merkezi arası yaklaşık 35 km, GAP Havalimanı ile Tek Tek Dağları Milli Parkı arası ise yaklaşık 77 km’dir
KAYNAK DEĞERLER:
Flora (Bitki Örtüsü)
Tek Tek Dağları Milli Parkı’nın florası tohumlu bitkiler bakımından 45 familya, 172 cins ve bunlara ait 6 tanesi endemik, 254 takson ile ifade edilmektedir (FAO-TOB, 2019). Bu taksonlardan 10 tanesi (Vinca herbacea (bikir çiçeği), Cichorium intybus (hindiba), Senecio vulgaris (taşakcılotu), Heliotropium myosotoides (kaya bambulotu), Lepidium draba (diğnik), Lathyrus inconspicuus var. inconspicuus (yılan mürdümüğü), Clinopodium congestum (başlıfesleğen), Aegilops biuncialis (ikikılçık), Aegilops columnaris (kılbuğday), Triticum dicoccoides (yabani gernik)) 2018-2019 yıllarında yapılan Temel Envanter ve Değerlendirme çalışmaları sonucunda alan için yeni lokalite kaydı olarak tespit edilmiştir. Centaurea obtusifolia, Tek Tek Dağları’na özgü lokal, Asphodeline damascena subsp. gigantea ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne özgü endemik taksonlardır.
Tek Tek Dağları’nda tespit edilen bitkilerden 15 tanesi gıda olarak tüketilen bitki, 7 tanesi tıp ve bitkisel ilaç bitkisi, 56 tanesi çayır ve mera bitkisi , 13 tanesi süs bitkisi, 7 tanesi genetik materyal, 2 tanesi herbal çay bitkisi, 1 tanesi baharat, 1 tanesi doğal boya yapımında kullanılan bitki, 1 tanesi uçucu yağ olma durumu ile ekonomik potansiyele sahiptir. Özellikle Pistacia palaestina (Menengiç-Yabani fıstık) yüksek ekonomik değeri olan bir bitkidir.
Tek Tek Dağları Milli Parkı’nın Kuzeyinde yer alan Rüstem Vadisi ve Silesor Deresi flora açısından önemli alanlardır.
Tek Tek Dağları MP’de arpanın 1 (Hordeum spontaneum), ), buğdayın 4 yabani akrabası (Triticum diccoccoides, Aegilops triuncialis, Aegilops biuncialis, Aegilops columnaris) yayılış göstermektedir.
Tek Tek Dağları MP’de Fabaceae (Baklagiller) familyasından Cicer pinnatifidum (nohut), Pisum sativum (bezelye), Lathyrus cicera (mürdümük) ve Lens culinaris subsp. orientalis’in (mercimek) birincil ataları olduğu bilinen yabani türlerinin de varlığı kaydedilmiştir (FAO-TOB, 2019).
Özellikle Lens culinaris subsp. orientalis (Yabani mercimek) ve Cicer pinnatifidum (Nohut) zayıf rekabet kabiliyeti nedeniyle yoğunlukları daha az olup; taşlık ve kayalık yamaçlar bunlar için önemli habitatlardır. Pisum sativum subsp. arvense var. arvense (Bezelye) için en önemli habitat Rüstem vadisindeki dere yatağı ve vadi tabanıdır.
Tüm bu taksonlar günümüzde kültürü yapılan bitkilerin yakın akrabaları olup gelecekte ıslah çalışmalarında genetik materyal olarak kullanma potansiyeli olan bitkilerdir.
Fauna (Hayvanlar)
Tek Tek Dağları Milli Parkı Böcekler bakımından 13 takıma ait 44 familya ve 108 tür ile ifade edilmektedir (FAO-TOB, 2019). Bölgenin özellikle kuzeyinde yer alan Rüstem Deresi vadisi ve civarına ait bölgeler böcek faunası açısından zengindir. Tek Tek Dağlarının güneyine doğru tür çeşitliliği azalmakta ve biyolojik çeşitlilik fakirleşmektedir.
Kelebeklerden Chilades trochylus (Mücevher kelebeği), Carcharodus alceae (Hatmi zıpzıpı), Kınkanatlılardan Pimelia bajula ve Adesmia fischeri nispeten yaygın türlerdir. Daha önceki çalışmalarda Türkiye’deki varlığı Bitlis’ten bildirilen ancak fotoğraflanamamış bir göçmen kelebek türü olan Catopsilla florella (Afrika Göçmeni) ilk kez bu çalışma sırasında Rüstem Vadisi’nde kaydedilmiş ve Türkiye faunasına kazandırılmıştır.
Bölgede tespit edilen türlerin neredeyse tamamı Türkiye’nin diğer benzer bölgelerinde de yayılışı olan türlerdir. Ancak Isophya sikorai (Güneyli Tombul Yeşil Çekirge) sağlıklı bir populasyon olarak özellikle Rüstem Vadisi ile civarındaki yamaç ve vadilerde Mart-Mayıs aylarında görülen endemik bir türdür.
Tek Tek Dağları MP’de özellikle Rüstem Vadisi ile bu vadinin Kuzey ve Güneyindeki vadiler herpetofauna açısından zengin bir çeşitliliğe sahiptir.
Tek Tek Dağları Milli Parkı kuşlar bakımından 12 türün bu alan için yeni kayıt olarak dahil olmasıyla 33 familyaya ait 85 kuş türü ile temsil edilmektedir (FAO-TOB, 2019). Milli Parkta gözlemlenen familyaların %41’i (14 familyaya ait 18 kuş türü) Rüstem Deresi vadisinde tespit edilmiştir.
Rüstem Deresi Vadisi sahip olduğu habitat özelliği nedeniyle Milli Park sınırları içindeki diğer alanlara nazaran daha fazla beslenme-yuvalama-korunma olanakları sağladığından yerli ve göçmen kuşlar açısından önemli bir alandır.
Tek Tek Dağları Milli Parkı küçük memeliler bakımından Rodentia (Kemiriciler), Eulipotyphla (Böcekçiller) Chiroptera (Yarasalar) takımlarına mensup 14 tür ile temsil edilmektedir.
Tek Tek Dağları Milli Parkı büyük memeliler bakımından Lagomorpha (Tavşanlar) takımına mensup bir ve Carnivora (Yırtıcılar) takımına mensup dört tür olmak üzere beş tür ile temsil edilmektedir.
ALANDAKİ TESİSLER
Tek Tek Dağları Milli Parkı’nda; 1 adet Giriş Kontrol Noktası, 1 adet Ziyaretçi Tanıtım Merkezi, Yürüyüş Yolları, Tuvaletler, Çeşmeler, Mescit, 5 Adet Kamelya, 1 adet Su deposu ve 8 adet Piknik Ünitesi bulunmaktadır.
AKTİVİTELER
Tek Tek Dağları Milli Parkı’nda; günübirlik piknik faaliyetleri ile doğa yürüyüşleri gerçekleştirilebilmektedir. Alanın doğal peyzajı, bitki örtüsü ve sakin ortamı, ziyaretçilere doğayla iç içe vakit geçirme imkânı sunmaktadır. Bu özellikleri nedeniyle Milli Parkı, özellikle ilkbahar ve yaz aylarında günübirlik kullanım ve piknik amacıyla yoğun olarak tercih edilmektedir.
İletişim: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 3. Bölge Müdürlüğü
Santral: 0414 347 11 60 – 0414 347 11 33
Uyarı: Sahamızda uyarı ve ikaz tabela ve levhalarına uyulmaması halinde oluşabilecek herhangi bir kaza, can ve mal kaybı gibi durumlarda kurumumuz ve kurumumuz çalışanları sorumlu tutulmayacaktır.
Acil durumlar için 112 acil çağrı numarası aranmalıdır.
